Het hormoon progesteron speelt een grote rol in het leven van iedere vrouw. Het beïnvloedt niet alleen je menstruatiecyclus en vruchtbaarheid, maar ook je slaap, stemming en energieniveau. Toch wordt dit kalmerende hormoon vaak over het hoofd gezien, terwijl juist de daling ervan – al jaren vóór de menopauze – veel lichamelijke en mentale klachten kan veroorzaken. In dit artikel ontdek je wat progesteron doet, waarom het afneemt en hoe je je lichaam kunt ondersteunen om balans en rust te behouden
Wat is het hormoon progesteron?
Het hormoon progesteron is één van de belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen. Toch hoor je er vaak minder over dan oestrogeen. Dat is eigenlijk zonde, want progesteron speelt een grote rol in hoe jij je voelt – lichamelijk én mentaal.
Progesteron wordt na de eisprong aangemaakt in het gele lichaam (corpus luteum) in de eierstokken. De naam zegt het al een beetje: pro-gestatie. Het hormoon ondersteunt een mogelijke zwangerschap. Maar ook als je niet zwanger wilt worden, heeft progesteron een belangrijke taak in jouw lichaam.
Je kunt progesteron zien als het “rustgevende” hormoon. Waar oestrogeen vaak activerend werkt, zorgt progesteron juist voor ontspanning, stabiliteit en balans.
Wat doet progesteron in je lichaam?
Het hormoon progesteron is veel meer dan alleen een vruchtbaarheidshormoon. Het heeft invloed op je cyclus, je stemming, je stressniveau en zelfs op hoe goed jij kunt slapen. Wanneer progesteron in balans is, voel je je vaak stabieler en rustiger. Daalt het, dan kun je dat op verschillende manieren merken.
Het hormoon progesteron heeft meerdere functies:
- Het bereidt je lichaam voor op een zwangerschap: Na de eisprong zorgt progesteron ervoor dat het baarmoederslijmvlies dikker wordt. Zo kan een bevruchte eicel zich innestelen.
- Het brengt rust in je zenuwstelsel: Progesteron heeft een kalmerend effect op je brein. Het stimuleert de werking van GABA, een neurotransmitter die ontspanning bevordert.
- Invloed op je stressbestendigheid: Progesteron werkt als een natuurlijke buffer tegen stress. Wanneer het daalt, kun je je sneller overweldigd voelen.
- Ondersteuning van slaap: Voldoende progesteron helpt je makkelijker in slaap te laten vallen en dieper door te slapen.
- Het ondersteunt je stemming: Voldoende progesteron kan helpen bij prikkelbaarheid, stemmingswisselingen en PMS-klachten.
Het progesteron hormoon werkt als een natuurlijke rem in je lichaam. Het brengt rust waar oestrogeen activeert en het zorgt voor stabiliteit in een fase waarin je lichaam voortdurend verandert. Begrijpen wat progesteron doet, helpt je om signalen van je lichaam beter te herkennen. En dat inzicht geeft ruimte om zachter om te gaan met jezelf – zeker in de jaren richting de overgang.
Wanneer is progesteron op zijn hoogst?
Progesteron stijgt na de eisprong en bereikt een piek in de tweede helft van je cyclus (de luteale fase). Raak je niet zwanger? Dan daalt progesteron weer en begint je menstruatie.
In de overgang verandert dit patroon. Je eisprong wordt minder regelmatig. En zonder eisprong wordt er nog nauwelijks progesteron aangemaakt. Daardoor daalt progesteron vaak eerder dan oestrogeen. Dat kan zorgen voor klachten.
Waarom daalt progesteron al vóór de menopauze?
In de overgang daalt progesteron vaak als eerste. Bij de meeste vrouwen neemt de progesteronproductie al zo’n tien jaar vóór de menopauze af. Veel vrouwen denken dat hormonale veranderingen pas beginnen wanneer de menstruatie stopt, maar het proces start veel eerder. Deze fase vooraf wordt ook wel perimenopauze genoemd.
Progesteron wordt in de eierstokken aangemaakt na een eisprong. Zonder eisprong wordt er geen of nauwelijks nog progesteron geproduceerd. Elke vrouw wordt geboren met een hele voorraad eicellen. In de loop van je leven neemt deze voorraad langzaam af. Hoe minder eicellen er beschikbaar zijn, hoe lager de progesteronproductie wordt.
Op een gegeven moment is de voorraad zo klein dat er helemaal geen eisprong meer optreedt. Wat veel vrouwen niet weten: je kunt in deze fase nog steeds een (soms zelfs vrij regelmatige) menstruatiecyclus hebben. Terwijl je dus wel degelijk in de overgang bent.
Juist in deze jaren vooraf aan de laatste menstruatie, de perimenopauze, ontstaan vaak klachten zoals:
- Slechter slapen
- Sneller overprikkeld zijn
- Korter lontje
- PMS-klachten
- Angstige of onrustige gevoelens
- Zwaardere menstruaties
- Kortere menstruatiecyclus
- Gevoelige borsten
- Spotting voor de menstruatie
- Moeite met ontspannen
- Meer emotionele schommelingen
Veel vrouwen denken dat hun klachten alleen door oestrogeen komen. Maar juist de daling van progesteron speelt een grote rol in het gevoel van innerlijke onrust. Omdat oestrogeen in deze fase nog wel pieken kan maken, maar progesteron al daalt, ontstaat er hormoonschommelingen. Dit verklaart waarom veel vrouwen zich “anders” voelen, terwijl hun menstruatie nog niet gestopt is.
Het is dus heel normaal dat je lichaam al rond je veertigste verandert. Dat betekent niet dat er iets mis is. Het betekent dat je lichaam een nieuwe fase ingaat en daar kun je je leefstijl alvast op aanpassen.
Binnen mijn praktijk Natuurlijk! Ida zie ik dit vaak terug bij vrouwen in de overgang: ze voelen zich minder stabiel, zijn sneller emotioneel en slapen onrustiger. Dat heeft met hormonale veranderingen te maken. Wat ik vrouwen altijd meegeef: Je lichaam werkt niet tegen je. Het probeert zich aan te passen.
Progesteron en stress
Stress is ook een grote boosdoener als het gaat om hormonale balans. Je lichaam maakt stresshormonen aan in de bijnieren. Voor de aanmaak van cortisol (het stresshormoon) gebruikt je lichaam dezelfde “bouwstof” als voor progesteron.
Bij langdurige stress kan je lichaam prioriteit geven aan cortisol, waardoor er minder progesteron beschikbaar is. Chronische stress kan dus bijdragen aan een progesterontekort. Daarom is leefstijl zo belangrijk. Rustmomenten, ademhaling, ontspanning en slaap zijn nodig voor je hormonale gezondheid.
Wat kun je zelf doen om het hormoon progesteron te ondersteunen?
Je kunt progesteron niet zomaar verhogen met voeding alleen. Maar je kunt je lichaam wél ondersteunen.
1. Verminder stress
Dagelijks ontspanningsmomenten helpen je zenuwstelsel tot rust te brengen. Denk aan ademhalingsoefeningen, wandelen in de natuur of even bewust pauze nemen.
2. Zorg voor voldoende slaap
Tijdens je slaap herstelt je lichaam. Te weinig slaap kan je hormonen verstoren.
3. Eet gevarieerd en let op je bloedsuikerspiegel
Bloedsuikerschommelingen verhogen stress in je lichaam. Kies voor eiwitten, gezonde vetten en vezelrijke voeding.
4. Beweeg regelmatig
Rustige krachttraining en wandelen ondersteunen je hormonen beter dan extreem intensief sporten wanneer je al overbelast bent.
5. Kijk naar je totale leefstijl
Hormonen werken samen. Het gaat nooit om één hormoon op zichzelf. Balans in je dagritme, voeding, stressniveau en beweging maken samen het verschil.
Door bewust te kiezen voor rust, herstel en gezonde gewoontes geef je je lichaam de kans om je hormonen te ondersteunen, ook tijdens de overgang.
Bio-identiek progesteron: wanneer wordt dit gebruikt?
Sommige vrouwen krijgen in overleg met een arts bio-identiek progesteron voorgeschreven, bijvoorbeeld bij ernstige overgangsklachten of bij hormoontherapie. Dit gebeurt altijd onder medische begeleiding.
Zelf experimenteren met hormonen zonder begeleiding is niet verstandig. Hormonen zijn krachtige stofjes die zorgvuldig op jouw lichaam en klachten afgestemd moeten worden.
Het hormoon progesteron en gewichtstoename
Veel vrouwen merken rond hun 40e dat hun lichaam begint te veranderen. Minder progesteron in combinatie met een schommelend oestrogeen kan invloed hebben op de vetverdeling, het vasthouden van vocht en de eetlust.
Daarnaast speelt stress ook een rol. Wanneer je slecht slaapt en overprikkeld bent, stijgt cortisol. Dat maakt afvallen moeilijker. Het is dus niet alleen “minder eten en meer bewegen”. Je hormonale balans is minstens zo belangrijk.
Balans in plaats van controle
Het progesteron hormoon is een stille kracht in je lichaam. Het zorgt voor rust, stabiliteit en bescherming tegen hormonale disbalans. Wanneer progesteron daalt, bijvoorbeeld door stress of in de overgang, kun je dat merken aan je stemming, slaap en energieniveau. Door bewust te kijken naar je algehele leefstijl, jouw stressniveau en in welke hormonale fase jij je bevindt, kun je je lichaam beter ondersteunen.
Natuurlijk! door de overgang
Natuurlijk! Ida is een gediplomeerd BGN gewichtsconsulent met als specialisatie voeding en overgang. Meer weten? Of heb jij begeleiding nodig? Klik hier voor meer informatie.
Als BGN gewichtsconsulent bij Natuurlijk! Ida kijk ik altijd naar het totaalplaatje: Voeding, leefstijl, de overgang, stress en de mentale balans. Hormonen werken namelijk nooit afzonderlijk, ze worden altijd beïnvloed door hoe jij leeft en wat je doet. Wil je meer rust in je hoofd en meer balans in je lichaam? Het hormoon progesteron speelt daarbij ook zeker een belangrijke rol. Het is dan ook goed om te begrijpen wat er allemaal in je lichaam gebeurt.
